การพูดคุยสันติภาพดับไฟใต้ระหว่างตัวแทนรัฐบาลไทยนำโดย พล.ท.ภราดร พัฒนถาบุตร เลขาธิการสภาความมั่นคงแห่งชาติ (สมช.) กับขบวนการบีอาร์เอ็นกลุ่มของนายฮัสซัน ตอยิบ ต้องสะดุดไปโดยปริยายจากปัญหาการเมืองภายในของประเทศไทย แต่ก็ปฏิเสธไม่ได้ว่าปัญหาขัดแย้งภายในของบีอาร์เอ็นและขบวนการที่อ้าง อุดมการณ์แบ่งแยกดินแดนอื่นๆ ก็เป็นปัจจัยสำคัญด้วยเช่นกัน
จนถึง ขณะนี้ มีการคาดการณ์กันไปหลายแนวทาง บ้างก็ว่าการพูดคุยสันติภาพในช่องทางนี้ ซึ่งหมายถึงช่องทางการสื่อสารระหว่างรัฐบาลไทยกับบีอาร์เอ็นกลุ่มนายฮัสซัน ซึ่งมีมาเลเซียเป็นผู้อำนวยความสะดวก น่าจะถึงทางตันแล้ว บ้างก็มองแง่ร้ายว่าโต๊ะพูดคุยถือว่าล้มไปแล้ว ขณะที่บางกระแสก็ยังมองแง่ดีว่าการพูดคุยยังคงมีอยู่ เพียงแต่อยู่ในช่วง “พักยาว”
ประเมินกันว่าหากจะมีการพูดคุยกันในช่องทางนี้อีก ก็ต้องรอหลังเลือกตั้ง 2 ก.พ.2557 แต่นั่นตั้งอยู่บนสมมติฐานที่ว่าการเลือกตั้งวันที่ 2 ก.พ.ต้องเกิดขึ้น และพรรคเพื่อไทยจะได้กลับมาเป็นรัฐบาลอีกรอบ โดยระหว่างทางไม่มีการเปลี่ยนตัว พล.ท.ภราดร พัฒนถาบุตร บนเก้าอี้เลขาธิการ สมช.ด้วย
จะเห็นได้ว่าโอกาสของการพูดคุยกันต่อในช่องทางเดิม แม้จะยังมีอยู่ แต่ก็มีเงื่อนไขประกอบเยอะเหลือเกิน รวมทั้งท่าทีของบีอาร์เอ็น เนื่องจากเพิ่งมีการเผยแพร่แถลงการณ์ที่อ้างมติ “สภาปฏิวัติ” เมื่อช่วงต้นเดือน ธ.ค.ว่าจะไม่มีการส่งตัวแทนร่วมพูดคุยกับรัฐบาลไทยอีก เพราะไทยยังไม่นำข้อเรียกร้อง 5 ข้อเข้าขอคำรับรองจากรัฐสภา อีกทั้งนายกรัฐมนตรีก็ยังไม่ประกาศเรื่องนี้เป็นวาระแห่งชาติ (ปัจจุบันสภาผู้แทนราษฎรถูกยุบไปแล้ว และนายกฯก็มีสถานะเพียงนายกฯรักษาการ)
ด้วย เงื่อนไขต่างๆ ที่กล่าวมา ทำให้หลายคนเชื่อว่าโต๊ะพูดคุยที่ริเริ่มอย่างเปิดเผยเป็นทางการเมื่อ 28 ก.พ.2556 นั้น เสมือนหนึ่ง “ล้มไปแล้ว” แต่สิ่งที่สมควรให้ความสนใจมากกว่าก็คือ จะมีการพูดคุยใน “ช่องทาง” อื่นอีกหรือไม่
ความเคลื่อนไหวที่น่าจับตา คือ บทบาทของกองทัพผ่าน พล.อ.อกนิษฐ์ หมื่นสวัสดิ์ อดีตหัวหน้าศูนย์ประสานงานชายแดนไทยกับประเทศเพื่อนบ้าน กองทัพบก ในฐานะเพื่อนนักเรียนเตรียมทหารรุ่น 12 (ตท.12) ของ พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา ผู้บัญชาการทหารบก (ผบ.ทบ.) ซึ่งมีประสบการณ์การพูดคุยเจรจาทั้งกับกลุ่มพูโล และโจรจีนคอมมิวนิสต์ (จคม.) โดยเฉพาะกลุ่มหลัง ได้ช่วยมาเลเซียเจรจาจนกระทั่ง จคม.ยอมวางปืน
พล.อ.อกนิษฐ์ ออกสื่อบ่อยครั้งในช่วงหลัง (ก่อนยุบสภา) แต่ละครั้งก็ย้ำถามหาความจริงใจของมาเลเซียในการช่วยไทยแก้ไขปัญหาชายแดนใต้ ท่าทีของ พล.อ.อกนิษฐ์ ถูกจับตาจากหลายฝ่ายว่าเป็นการแสดงบทบาทแทน ผบ.ทบ.ที่ไม่ค่อยเห็นด้วยกับการพูดคุยแบบเปิดของรัฐบาล ที่เสมือนเป็นการยกระดับบีอาร์เอ็นขึ้นมาเป็นคู่เจรจากับไทยในสถานะเท่า เทียมกันหรือเปล่า
ล่าสุดเมื่อวันที่ 28 พ.ย.2556 จู่ๆ ก็มีความเคลื่อนไหวที่สร้างเซอร์ไพรส์ให้กับผู้ติดตามปัญหาภาคใต้ คือ การปรากฏกายของ ดร.วันกาเดร์ เจ๊ะมัน อดีตประธานเบอร์ซาตู ขึ้นเวทีปาฐกถา “10 ปีปัญหาภาคใต้” ที่สมาคมนักข่าวนักหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทย โดยมีหน่วยข่าวทั้งไทย เทศ และผู้เกี่ยวข้องกับปัญหาภาคใต้ในมิติต่างๆ ไปรอรับฟังกันแน่นห้องประชุม
เพราะสถานะของดร.วันกาเดร์ คือผู้ที่เคยพยายามรวบรวมขบวนการที่อ้างอุดมการณ์แบ่งแยกดินแดนทั้งหลาย ไม่ว่าจะเป็น บีอาร์เอ็น พูโล บีไอพีพี และจีเอ็มไอพี ให้มาอยู่ใต้ร่มเดียวกัน คือ เบอร์ซาตู เพื่อความเป็นเอกภาพและเพิ่มอำนาจต่อรองกับรัฐบาลไทย
แม้แนวทางของ ดร.วันกาเดร์ จะไม่ประสบความสำเร็จในระยะยาว แต่ก็ต้องยอมรับว่าเป็นบุคคลที่อยู่ใน “ยุทธจักร” คนหนึ่ง
ทัศนะ ของ ดร.วันกาเดร์ ที่ได้แสดงปาฐกถาและให้สัมภาษณ์กับสื่อมวลชนไทยบางสำนักคือ คู่เจรจาบนโต๊ะพูดคุยสันติภาพที่รัฐบาลไทยกำลังดำเนินการอยู่นั้น ยังไม่ใช่ตัวจริง หากแต่ตัวจริงอยู่ในพื้นที่ชายแดนใต้ จึงไม่ควรไปให้น้ำหนักกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งเพียงกลุ่มเดียว อย่างบีอาร์เอ็นในการพูดคุย
ช่วงเวลาใกล้เคียงกัน ยังปรากฏภาพ ดร.วันกาเดร์ เข้าพบ พล.ต.อ.ประชา พรหมนอก รองนายกรัฐมนตรีฝ่ายความมั่นคง ในฐานะผู้อำนวยการศูนย์ปฏิบัติการคณะกรรมการขับเคลื่อนนโยบายและยุทธศาสตร์ การแก้ไขปัญหาจังหวัดชายแดนภาคใต้ (ศปก.กปต.) ถึงที่ทำเนียบรัฐบาล และยังมีการระบุจากผู้รับผิดชอบว่า หลังจากนี้ ดร.วันกาเดร์ จะมาร่วมให้คำปรึกษาเกี่ยวกับแนวทางพูดคุยเจรจากับผู้เห็นต่างจากรัฐ หรือกลุ่มผู้ก่อเหตุรุนแรง
และในวันที่ 24 ธ.ค.ที่ผ่านมา ดร.วันกาเดร์ จะไปขึ้นเวทีพูดถึงปัญหาภาคใต้ที่มหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา งานนี้จัดโดยกองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในภาค 4 ส่วนหน้า (กอ.รมน.ภาค 4 สน.) ทั้งๆที่ ดร.วันกาเดร์ แสดงท่าทีคัดค้านการพูดคุยในช่องทางของรัฐบาล ระหว่างสมช.กับบีอาร์เอ็นกลุ่มนายฮัสซันอย่างชัดเจน
นี่คือสาเหตุ ที่นำมาสู่ข้อสังเกตที่ว่า “กองทัพ” หรือ “ทหาร” กำลังรุกคืบเข้ามาเพื่อ “เทคโอเวอร์” กระบวนการพูดคุยเจรจาดับไฟใต้หรือไม่ จากที่เคยให้น้ำหนักกับฝ่ายพลเรือน นำโดย สมช. และศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้ (ศอ.บต.) ร่วมกับภาควิชาการและภาคประชาสังคม
หากใครได้ฟังทัศนะของ ดร.วันกาเดร์ แบบเต็มๆ ก็จะพอมองเห็นทิศทางของการพูดคุยเจรจาในช่องทางใหม่
