‘มูลนิธิผสานวัฒนธรรม’ ทำ ‘หนังสือออนไลน์’ อ่าน ‘คดียุทธศาสตร์’ ในสามจังหวัดชายแดนใต้ผ่าน ‘อีบุ๊ค’

Monday ,  28 May 2012

เลขา เกลี้ยงเกลา : รายงาน

หลายปีที่ผ่านมามีหลายพันคดีที่เกิดขึ้นในพื้นที่ชายแดนใต้ในห้วงเวลาของสถานการณ์ความไม่สงบที่ยังยึดครองพื้นที่เกือบทั้งหมด หลายคดีเป็นคดีอาญาและคดีแพ่งที่มีมูลเหตุและผลที่น่าสนใจในเรื่องราวที่เกิดขึ้น หลายคดียังเป็นที่กังขาของสังคมว่าใครเป็นผู้กระทำและได้รับผลการกระทำอย่างไร

มูลนิธิผสานวัฒนธรรม องค์กรเอกชนที่ดำเนินโครงการศึกษาเรื่องการเลือกปฏิบัติทางเชื้อชาติในสังคมไทย โครงการส่งเสริมการเข้าถึงความยุติธรรมในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ โครงการติดตามช่วยเหลือผู้มีปัญหาทางทะเบียนราษฎรและสถานะบุคคล ร่วมกับสภาทนายความและโครงการสร้างเสริมสถาบันกฎหมายสิทธิมนุษยชน ร่วมกับเครือข่ายนักกฏหมายสิทธิมนุษยชน ได้จัดทำหนังสือออนไลน์ หรือ “อีบุ๊ค” ที่รวบรวมเรื่องราวของคดีต่างๆ ที่เป็นคดียุทธศาสตร์ของแต่ละโครงการมาเผยแพร่ให้สังคมได้รับรู้

คดียุทธศาสตร์ (Strategic litigation) เป็นยุทธวิธีของงานด้านกฎหมายเพื่อส่งเสริมสิทธิมนุษยชน โดยกลุ่มทนายความสิทธิมนุษยชนมีความคาดหวังว่าจะนำคดีตัวอย่างบางคดีมาฟ้องร้องต่อศาลเพื่อนำไปมาสู่การเปลี่ยนแปลงในระบบยุติธรรม และสร้างการเปลี่ยนแปลงในวงกว้างต่อสังคม ในที่นี้หมายความว่าในบริบทสังคมที่กระบวนการยุติธรรมหรือระบบตุลาการยังเป็นที่พึ่งสุดท้าย การรณรงค์ที่ทำไปพร้อม ๆ กับการทำคดีในชั้นศาลส่งผลให้มีการเปลี่ยนแปลงในทางบวกหลายประการ เช่น การปรับเปลี่ยนระเบียบการให้เข้าเยี่ยมผู้ถูกกักตามอำนาจกฎอัยการศึกในช่วงเหตุการณ์กรณีการเสียชีวิตของนายยะผา กาเซ็ง จำนวนเรื่องร้องเรียนกรณีการทรมานในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ลดน้อยลงอย่างมีนัยสำคัญ การเรียกร้องให้คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนเข้ามามีบทบาทในการตรวจเยี่ยมสถานที่ควบคุมตัว เป็นต้น

พรเพ็ญ คงขจรเกียรติ ผู้อำนวยการมูลนิธิผสานวัฒนธรรม กล่าวว่า ผลลัพท์ของการทำงานคดียุทธศาสตร์ไม่อาจเรียกได้ว่าประสบความสำเร็จทุกกรณี อย่างกรณีคำสั่งไต่สวนการตายคดีตากใบ กลายเป็นประเด็นที่ตอกย้ำถึงความไม่สมบูรณ์ของการแสวงหาความจริงในขั้นตอนการไต่สวนการตาย จนเป็นที่วิพากษ์วิจารณ์ของประชาชนและผู้ให้ความสนใจต่อความเป็นธรรมต่อกรณีสะเทือนขวัญทั่วโลกที่คำสั่งของศาลกล่าวแต่ว่าสาเหตุการตายเกิดจากการขาดอากาศหายใจ เป็นต้น

“ทางมูลินิธิผสานวัฒนธรรมได้นำกรณีการละเมิดสิทธิมนุษยชนมาพิจารณาคัดเลือกและฟ้องคดีต่อศาลในพื้นที่จังหวัดชายแดนใต้และในกรุงเทพโดยมีเป้าหมายเพื่อการเปลี่ยนแปลงในเชิงระบบกระบวนการยุติธรรมและนำมาซึ่งการเยียวยาด้านความยุติธรรมทางอาญาและทางแพ่งให้กับผู้ได้รับผลกระทบ โดยมุ่งหวังว่าผลลัพท์ในทางคดีจะนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงในระบบและทัศนคติของบุคคลกรส่วนที่เกี่ยวข้องทั้งผู้ที่อาจมีส่วนในการกระทำการละเมิดและในส่วนบุคคลกรด้านกระบวนการยุติธรรมไม่ว่าจะเป็นตำรวจ อัยการ ศาลและสื่อมวลชน การทำงานของนักกฎหมายสิทธิมนุษยชนในสถานการณ์ฉุกเฉินและในพื้นที่ที่มีความขัดแย้งทางความคิดไม่ใช่เป็นสิ่งที่ง่ายนัก หลายคดีเป็นเรื่องการทำงานกับข้อมูลที่มีความอ่อนไหวทั้งก่อนจะฟ้องคดี ระหว่างการดำเนินคดี และหมายรวมถึงความปลอดภัยของผู้เสียหายที่ตกเป็นผู้ถูกละเมิดสิทธิมนุษยชน พยาน และญาติของผู้เสียหาย รวมทั้งการพยายามหลักการสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศมาใช้นำเสนอแนวทางในการเขียนคำฟ้อง คำอุทธรณ์และการนำเสนอพยานในชั้นศาลนั้นยังไม่อาจกล่าวได้ว่าประสบผลสำเร็จ ผลลัพท์และความสำเร็จของคดียุทธศาสตร์อาจจะยังไม่สามารถพิสูจน์ได้ในระยะเวลาอันใกล้ บางคดียังคงต้องรอการเข้าสู่การพิจารณาคดีของศาลสูง หรือศาลที่เกี่ยวข้องเช่นศาลทหาร เป็นต้น”

หนังสือเล่มนี้มีความมุ่งหวังที่จะเปิดเผยคำพิพากษาในคดีสำคัญที่เกิดขึ้นในห้วงที่ความขัดแย้งในพื้นที่จังหวัดชายแดนใต้ยังคงครุกรุ่น ไปด้วยควันไฟ เสียงระเบิดและเสียงปืน ความสูญเสียของชีวิตและทรัพย์สิน รวมทั้งทรัพยากรบุคคลที่ทุ่มเทลงไปจำนวนมากมายเพื่อร่วมกันแก้ไขปัญหาด้วยจุดมุ่งหมายเดียวกัน บทบาทของนักกฎหมายและความเป็นอิสระของฝ่ายตุลาการจึงเป็นบทบาทที่สำคัญยิ่งที่จะนำความจริงทั้งหลายให้ปรากฎอันนำไปสู่การแก้ไขปัญหาความอยุติธรรมที่เป็นต้นตอสำคัญของปัญหาความขัดแย้งที่นำมาสู่ความรุนแรงทางอาวุธที่เกิดขึ้น

คำพิพากษาที่เปิดเผยและบทความของนักกฎหมายในเชิงวิเคราะห์ในหนังสือเล่มนี้เป็นวิวาทะต่อกันและกันที่จะช่วยเผยแพร่ให้สาธารณะชนให้ความสนใจกับงานด้านกฎหมายและนิติศาสตร์ในสถานการณ์ความขัดแย้งชัดเจนขึ้น ด้วยความหวังว่าบทบาทของนักกฎหมายที่ยึดมั่นต่อคุณธรรมและจรรยาบรรณของตนและความเป็นอิสระของฝ่ายตุลาการเป็นส่วนสำคัญในการแก้ไขปัญหาความขัดแย้งและแปรเปลี่ยนเป็นสันติภาพที่ปราศจากความอยุติธรรมได้อย่างไร

สำหรับกลุ่มเป้าหมายหลักของอีบุ๊คนั้น พรเพ็ญบอกว่า เมื่อจัดทำขึ้นเริ่มมีคนติดตามกันเยอะ เพียงแต่เนื้อหาของแต่ละคดีหากไม่ใช่นักกฏหมายอาจไม่เข้าใจหรือเข้าใจยากบ้างเนื่องจากเป็นคดียุทธศาสตร์ เป้าหมายสำคัญที่ต้องการให้ได้รับรู้คือ นักกฏหมายและผู้ได้รับผลกระทบจากเหตุการณ์ความไม่สงบที่เกิดขึ้นในพื้นที่ เมื่อได้อ่านหรือรับรู้อาจมองเห็นแนวทางในเรื่องราวของตนเองที่สามารถฟ้องร้องได้และทำได้ เป็นตัวอย่างให้ได้สู้กับความยากลำบากที่ประสบให้ก่อเกิดความเป็นธรรมขึ้นมา

“เรื่องราวที่จัดทำขึ้นมีทั้งคนที่ชอบและไม่ชอบ บางเรื่องเขาบอกว่าคดีที่สิ้นสุดไปแล้วจะนำมาเผยแพร่อีกทำไม อย่างเช่นคดีตากใบถ้าอดทนอ่านจนจบจะเห็นว่ามีการตัดสินว่าขาดอากาศหายใจ เรื่องที่นำมาเผยแพร่ไม่ได้ทำให้คำตัดสินของศาลเสียหาย เนื่องจากการพิจารณาคดีของศาลเป็นการเปิดเผยอยู่แล้ว เป็นสิทธิ์ของผู้เสียหาย และเป็นคดีที่สิ้นสุดแล้วสามารถเปิดเผยได้ต่อสาธารณะ”

“สิ่งที่ทำอยากให้ถึงมือคนที่มีอำนาจตัดสินใจ ตอนนี้รู้สึกว่าข่าวสารที่ส่งไปกำลังแทรกซึมไปได้ เช่น อ.คณิต ณ นคร เสนอให้ยกเลิกหรือทบทวน พ.ร.ก.ฉุกเฉิน ซึ่งเรื่องราวที่เกิดที่กรุงเทพฯ เป็นผลดีที่สามารถนำมาปรับใช้ได้กับหลายพื้นที่ รวมทั้งพื้นที่ชายแดนใต้ที่มีเรื่องราวเหล่านี้เกิดขึ้นทุกวัน หลายเคสที่ตามอยู่ยังไม่สิ้นสุด อยากถ่ายทอดเรื่องราวเหล่านั้นให้สังคมได้รับรู้ และเป็นคู่มือการเรียนของนักกฏหมายที่สนใจให้ได้เรียนรู้กฏหมายจริง”

เธอวาดหวังว่าอีบุ๊คนี้จะช่วยให้สังคมได้รับรู้ถึงเรื่องราวความเป็นจริงที่เกิดขึ้นในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้และพื้นที่อื่น เรื่องราวอึมครึมที่ได้รับการตัดสินจากศาลว่าความยุติธรรมยังมีอยู่จริง เป็นสิ่งที่จับต้องได้ และหวังให้ความยุติธรรมได้เข้าถึงพี่น้องทุกหย่อมหญ้า

www.voicefromthais.wordpress.com คืออีบุ๊คที่น่าอ่านในขณะนี้